|
Nar Yetiştiriciliği
Nar çok yıllık, çalı
formunda, çok kuvvetli bir kök sistemine sahip, çok gövdeli, çok sık
dallı, erkek-dişi ve erdişi çiçekler bulunan, meyvesi iri, küresel,
üstten hafif basık olan bir ılıman iklim bitkisidir. Nar, C vitamini,
demir ve potasyum yönünden zengin sayılır. Tatlı, mayhoş, ekşi gibi
çeşitlere göre değişen tat ve renk durumu görülür.
Nar, ülkemizin ve
diğer ülkelerde çok eski zamanlardan beri tanınmasına rağmen son
zamanlarda yetiştirme tekniği depolama ve taşıma alanlarında yapılan
çalışmalar sonucu fazla tanınan, üretimi, tüketimi ve ticareti artan bir
meyve durumuna gelmiştir.
Nar bitkisinin
oldukça geniş bir adaptasyon kabiliyeti vardır. Genelde, tropik ve
suptropik iklim bitkisi olmasına rağmen, -10 oC'ye kadar ki
düşük sıcaklıklara dayanabilmektedir. Türkiye meyveciliğinde ve dış
ticaretinde önemli yeri olan nar, çeşitli iklim ve toprak koşullarında
yetişebilen, bakımı kolay, iç ve dış pazarlarda iyi fiyat bulan, uzun
süre ağaçta kalabilen ve depoda muhafaza edilebilen bir meyve türüdür.
Ülkemizin bir
bölümü narın anavatanı içinde bulunmakta ve üretimi yapılmaktadır.
Özellikle GAP Projesinin sona ermesiyle ve sulama imkanlarının
artmasıyla bölgemizde daha büyük kapasite oluşacaktır. Türkiye
ortalaması olarak ağaç başına verim yaklaşık 23 kg'dır.
İKLİM VE TOPRAK İSTEĞİ
İklim
İsteği
Nar, genel olarak
sıcak, kurak ve uzun bir yaz periyodu, ılık ve yağışlı bir kış, nar
yetiştiriciliği için uygundur. Bu nedenle geniş bir adaptasyon
yeteneğine sahiptir.
Narın çiçeklenmesi için oldukça yüksek sıcaklık toplamına ihtiyaç
vardır. Sıcaklık toplamı yetersiz olduğunda ticari meyve
alınamamaktadır. Narlar, ılıman iklim bölgelerinde -10 oC'ye
kadar dayanabilmekte ve geç çiçek açtıklarından ilkbahar donlarından
zarar görmezler. Ancak geç olgunlaşan çeşitlerde sonbahar erken
donlarından etkilenebilmektedir.
Nar
yetiştiriciliğinde yıllık ortalama 500 mm lik yağış yeterli olmakla
beraber bu yağışların ve ilkbaharda düşmesi istenmektedir. Bu bakımdan
da bölgemiz için iklim bakımından önerilebilecek bir meyvedir. Çünkü yaz
yağışları meyve kalitesini bozmakta, olgunluğa yakın dönemde yağan
yağmurlar meyve kabuğunu çatlatmakta olup, bu zamanda sulamada
kesilmelidir. Meyve oluşumu döneminde kuru hava koşulları en kaliteli
meyvenin oluşmasını sağlayarak pazar değerini arttırmaktadır. Nar bir
güneş bitkisidir, bahçe tesisinde ve yeterli ışıklanma koşullarına
dikkat edilmelidir.
Toprak İsteği
Nar toprak
yönünden pek seçici değildir. Özellikle silisli, çakıllı, kumlu,
kireçli, killi ve ağır killi gibi çeşitli toprak tiplerinde nar
yetiştiricili yapılabilmektedir. Alkali ve asit topraklarda yetişir.
Tuzluluğa orta derecede dayanıklıdır. Bazı meyvelerin aksine aşırı
toprak nemine dayandığı bulunmuştur. Narda optimal gelişme, kuru ve
sıcak hava koşullarına karşılık derin geçirgen nemli ve serin
topraklarda görülmektedir.
YETİŞTİRME TEKNİĞİ
Çeşit
Nar yetiştiriciliğinde, çeşit seçimi çok önemlidir. Çeşitlerin o bölgeye
adapte olmuş o yörenin iklimine, hastalıklara dayanıklı, verimi iyi,
meyveleri insanların göz zevkine ve damak tadına uygun ve taşımaya
dayanıklı olmalıdır.
Çeşit seçiminde
ticari amacına göre sofralık yada endüstri çeşitlerinin yetiştirilmesine
karar verilmelidir.
Ayrıca, bu
çeşitlerin meyvelerinde irilik, kabuk rengi ve kalınlığı, dane rengi,
yumuşak çekirdeklilik, sululuk gibi özellikleri ihtiyaca cevap
verebilmelidir. Yurt içinde sevilen nar çeşitleri hafif mayhoş veya
tatlı çekirdeksiz ve iri meyveli olanlardır. Avrupa ya ihracat için
özellikle kabuk ve dane rengi kırmızı ve mayhoş çeşitler seçilmelidir.
Arap ülkelerine ihracat için ise tatlı narlar tercih edilmelidir. Ayrıca
nar suyu veya nar ekşisi elde etmek için yine kırmızı daneli ve ekşi
mayhoş narlar seçilir.
GAP/BKİB'nın
Şanlıurfa Koruklu Tarımsal Araştırma İstasyonunda yaptırmış olduğu
denemeler sonucunda Bölge koşullarına uygun en verimli çeşitler; 0l N 03
Fellahyemez II (51.5 kg/ağaç), 2/3 Japon narı (40.4 kg/ağaç), 33 N 26
Çekirdeksiz VI (37.0 kg/ağaç), 26/3 Çekirdeksiz (36.7 kg/ağaç), 33 N 24
Bey narı (30 kg/ağaç)‚ Suruç (29.8 kg/ağaç ) ve 07 N 08 Hicaz narı (28.1
kg/ağaç) olarak belirlenmiştir.
Şanlıurfa Köy
Hizmetleri Araştırma Enstitüsünün yapmış olduğu çalışmalarda da 07 N 08
(Hicaz nar, Antalya), 07 N l4 (Mayhoş IV, Alanya), 33 N l6 (Silifke
aşısı, Silifke), 33 N 24 gibi seleksiyon çeşitlerinde Bölge için ümit
var bulunmuştur.
Ayrıca,
bölgemizde yetişen yerli çeşitlerimizde mevcuttur. Bunlardan Nizip narı
iri, tatlı ve kırmızı renkli olup ihraç çeşidimizdir.
Bahçe Tesisi
Bahçe yerinin tespiti, toprağın nar yetiştiriciliğine uygunluğuna
bakıldıktan sonra tesviyesi yapılmalı. Esas olarak toprak hazırlığı, yaz
aylarında pulluk tabanını kırmak için dipkazan çekilir.
Sonra pullukla
derin sürüm yapılır. Sonbaharda 40-60 cm derinlik ve çapta dikim
çukurları açılır.
Üst toprağa
yanmış çiftlik gübresi karıştırılarak çukurlar bu karışımla doldurulur,
yabancı otlar temizlenir. Toprak dikime hazırlanır.
Narlarda dikim
aralıkları 2 m ile 6 m arasında değişmektedir. Ama kapama nar
bahçelerinde en yaygın olarak kullanılan dikim aralıkları 2.5 x 4 veya 3
x 4 m dir. Sıralar genellikle kuzey -güney doğrultusunda olmalıdır.
Böylece bahçenin havalanma ve güneşlenmesi daha iyi olacaktır. Nar
bahçesi, doğrudan çelikle yada köklü fidanlarla kurulabilir. Ancak,
çeliklerin doğrudan bahçeye dikilmesi çeşitli bakım güçlükleri ve verim
kayıplarına yol açacağından nar çeliklerinin bir fidanlık parselinde
köklendirilip bir yıl süreyle burada bakımları sağlandıktan sonra
boylama yapılarak bahçeye dikilmeleri daha uygun olur.
Nar fidanları
sonbaharda yaprak dökümünden başlayarak kış ayları boyunca ve erken
ilkbaharda dikilebilir. Kışları çok soğuk geçmeyen bölgelerde sonbahar
dikimi daha yararlıdır. Dikim yapılırken fidanın çelik kısmında tırnak
kalmışsa kesilir. Zayıf sürgünler alınır, çok uzun kökler kısaltılır.
Sürgünün 50-60 cm den tepesi alınır. Sürgün bu kadar boy almamış, zayıf
gelişmişse dikimden hemen sonra 2-3 göz üzerinden kesilerek gelecek yıl
için kuvvetli sürgün oluşumu sağlanır. Sonra daha önce toprak - gübre
karışımı doldurulmuş çukurdan fidanın çelik kısmının tamamı toprak
içinde kalacak kadar karışım alınır. Fidan buraya yerleştirilerek tekrar
aynı toprak gübre karışımı doldurulur. Fidan diplerindeki toprak ayakla
iyice bastırılır. Can suyu vermek üzere etrafına küçük bir çanak
yapılır. Çok rüzgarlı bölgelerde karşılıklı iki herek çapraz olarak
fidana yaklaştırılarak bağlanır. İyi bir nar fidanında kök sistemi
kuvvetli teşkil etmiş olmalıdır.
Son olarak hazırlanan çanaklara en az yirmişer lt. can suyu verilerek
dikim tamamlanır, toprak ıslak ve hava yağmurlu da olsa bu can suyu
verilmelidir.
3 Gübreleme
Narların gübrelenmesi konusunda yapılan araştırmada, organik gübrelerin
gelişme, verim ve kaliteye çok önemli etkisi bulunmuştur. Narlara
verilecek çiftlik gübresi iyi yanmış olmalı ve dekara 2-3 ton
sonbahar-kış aylarında bütün bahçeye kaplayacak şekilde verilmeli ve
çapa ile toprağa karıştırılmalıdır. Nar için yeşil gübreleme yapılması
da yararlı sonuçlar verir. Bunun için bakla, fiğ gibi bitkiler nar
bahçesinin tamamına ekilir. Ekimi yapılan bitkilerin çiçeklenme
dönemlerinde bahçe sürülerek toprağa karışımı sağlanır. Bu bitkilerin
toprağı azotça zenginleştirmesi bakımından da yararları vardır.
Azot nar için oldukça önemlidir. Sürgün
gelişimi ve meyve büyümesi için azotlu gübre kullanımı şarttır. İlk
yıllarda ağaç başına 50 - l00 gr saf azot (amonyum sülfat) olarak (250 -
500 gr) verilmesi yararlı sonuçlar vermektedir.
Tam verime
geçtikten sonra bu miktar ağaç başına 200 - 300 gr (amonyum sülfat)
olarak, (l - l,5 kg) çıkarılmalıdır.
Azotlu gübreler
erken ilkbahar ve yaz aylarında olmak üzere 2 defa verilir. Yukarıda
belirtilen miktarın 2/3 ü mart ayında l/3 ü ise haziran-temmuz aylarında
verilmelidir. Gübrelemeden sonra ağaç hemen sulanmalı, sulamayacaksa
çapa ile toprağa karıştırılmalıdır.
Fosforlu gübreler
ise narın çiçeklenme, meyve tutumu ve kök gelişmesiyle ilgilidir.
Narların fosfor ihtiyacı tam verim çağında l00-200 gr saf fosfor (trible
süper fosfat) olarak yaklaşık (250 - 500 gr) olarak belirlenmiştir.
Fosforlu gübreler kış aylarında dal uçlarının ulaştığı bölgelerde 20 -
30 cm derinlikte ağaç çevresinde açılan 4 - 6 adet çukura verilerek
üzeri kapatılır
Organik
gübrelerde olduğu gibi ticari gübrelerin uygulanmasında da toprağın
fiziksel ve kimyasal yapısı ağacın durumu iyi gözlenmeli, toprak ve
yaprak analizi yaptırdıktan sonra gübre uygulamasının yapılması en ideal
durumdur.
Sulama
Nar genelde nemli ve serin toprak şartları istemektedir. Bu nedenle
yağışların yeterli olmadığı her dönemde narlarda sulama şarttır.
Sulamanın az ve sık sık yapılması uygundur. Genel olarak şubat - mart
aylarında odun gözlerinin sürmesinden eylül - ekim aylarında meyve
oluşumuna kadar sürekli olarak toprak nemi sağlamak gerekmektedir.
Özellikle odun gözlerinin sürmesi çiçek tomurcuklarının görülmesi tohum
bağlaması, meyve gelişimi olmak üzere 3 dönemde yeterli toprak nemi
mutlaka sağlanmalıdır. Bahçenin toprak yapısına göre belirli sulama
aralığı (7-10 gün) belirlenip bu aralıklarda sulama yapılmalı ancak, yaz
aylarında sulama sıklığı ve miktarı artırılabilir.
Meyvelerin son
olgunlaşma döneminde hasattan 10-15 gün önce sulamaya son verilmeli aksi
halde narlarda büyük sorun olan kabuk çatlamalarını görürüz. Nar
bahçeleri genel olarak çanak usulü sulanır. Mümkün ise modern sulama
sistemlerinden olan damla sulama, alttan sulama, sızdırma usulü sulama
sistemleri uygulanmalıdır. Bu sistemlerin ilk yatırım giderleri
fazladır. Uzun müddet de işçiliksiz ekonomik az su kullanımı gibi büyük
faydalar sağlamaktadır.
Bakım
Toprak İşleme
Genç nar
bahçelerinde ilk yıllar derin toprak işleme aletleriyle iki yönlü sürüm
yapılır. Daha sonraki yıllarda iş genişliği az dar olan bahçe
traktörleriyle ve diskli tırmık rotovatör, kazayağı gibi toprağı yüzlek
işleyen aletlerle sürüm yapılabilir. Ağaç dipleri gerekirse el
aletleriyle çapalanabilir. Yabani ot kontrolünde istenirse ot öldürücü
ilaçlarda kullanılabilir.
Budama
Şekil budaması
ilk 2-3 yıl içinde ağaçlar verime yatmadan yapılır. Dikimden sonra
dipten çıkan kuvvetli 3-4 sürgün ana gövde olarak seçilir ve tepeleri
50-60 cm kesilerek alçak taçlanmaları sağlanır. Ana gövdelerden çıkan
birinci ve ikinci dallarda da 2.-3. yıllarda tepe alma yapılarak taç
teşkili tamamlanır.
Verim Budaması:
Narlar genel olarak 2. ve 3. yıllardan itibaren meyve vermektedirler.
Narlar verime yattıktan sonra meyve verecek dallarda uç alma
yapılmamalıdır. Bu dönemde seçilen 3, 4 gövde dışında çıkan dip
sürgünlerin sürekli olarak temizlenmesi sağlanmalıdır. Ayrıca taç
kısmında görülen obur dallar dipten kesilmeli taç teşkili için gerekirse
uç alınarak dallanması sağlanır. Sık taç meydana gelmiş ise güneşlenme
ve havalanmayı sağlamak için genel bir seyreltme yapılmalıdır. Bu işlem
yapılırken zayıf, kurumuş, hastalıklı dallar öncelikle seçilmelidir.
Geliştirme
Budaması: Narlar çeşitli şartlara göre değişmek üzere ortalama 20 - 30
yaşlarında verimden düşerler. Ancak kök boğazından yeni çıkan
sürgünlerle nar l00 yılı aşkın bir süre verimliliğini sürdürebilir. Bu
durumda yaşlı gövdeler dipten kesilerek yeni sürgünlerin oluşumu teşvik
edilir. Bu sürgünlerle aynı yollarla yeni gövdeler teşkil edilerek ağaç
gençleştirilir. İstenirse gençleştirme işlemi her yıl her ağaçtan l-2
gövde kesilerek kademeli olarak yapılır. Böylece bahçeden kesintisiz
olarak ürün alınmasına devam edilebilir.
Hastalıkları,
Zararlıları ve Mücadelesi
Narlarda görülen en önemli hastalık bazı mantarların meyvelerde
çürümelere yol açmasıdır. Buda bazı klasik kültürel işlemler ile
hastalıklar önemli ölçüde önlenmektedir.
Gerektiğinde
olgunluğa yakın bir dönemde yapılan fungusit uygulaması depolanacak
meyvelerin uzun süre çürümelerini önlemektedir. Narların en önemli
zararlıları sıçanlar olup, özellikle tatlı narlarda ve olgunluğa yakın
dönemlerde zarar vermektedirler. Diğer zararlılarda yaprak bitleri, nar
beyaz sineği, unlu bit, kabuklu bitler, kırmızı örümcekler, Akdeniz
meyve sineği, nar içi kurdu, toprak altı zararlıları gibi genel
zararlılarda narlarda etkili olmaktadır
Hasat
Ambalajlama ve Depolanması
Hasat
Nar hasatı,
çeşitlere ve bölgelere göre değişmekle birlikte genellikle ağustos
sonunda başlar kasım ortalarına kadar devam eder. Nar uzun çiçeklenme
dönemi nedeniyle olgunlaşması farklı zamanlarda olur. Bu yüzden nar
hasadının 2-3 defada yapılması gerekir. Hasat sonbahar erken donlarından
ve yağışlardan önce bitirilmeli ve meyveler üzerinde 1-2 mm uzunluğunda
sap kalacak şekilde makasla yapılmalıdır. Özellikle hasat esnasında
meyveleri yere düşürmekten ve darbelerden korunması meyve çürümesini
önleyeceğinden dolayı kaliteyi arttırır. Ayrıca kasalara iki sıradan
fazla meyve dizilmemelidir.
Ambalajlama
Narların
ambalajlanması pazarlama açısından oldukça önemlidir. Meyvelerin seçimi,
boylanması ve paketlenmesi pazar açısından özellikle ihracatta önem arz
etmektedir. Narların seçme ve boylamasının elle yapılması daha uygun
olup meyveler birbirine değmeyecek şekilde paketlenmesine dikkat etmek
gerekmektedir.
Depolama
Narlar meyve kabuğunun özel yapısı
dolayısıyla çeşitli koşullarda 4 - 6 ay süreyle depolanabilmektedir.
Narlar
depolanmaya çok uygun olduğundan ve kışın fiyatının 2-3 kat arttığından
oldukça karlı, iyi bir yatırımdır.
Narların depolanmasında en emin ve en az kayıpla ulaşılacak başarı ek
masraflara rağmen modern soğuk hava depolarıdır. Sıcaklık ve nisbi nemi
ayarlanabilen bu depolarda 1-2 o C'de %85-90 nisbi nemle
meyveler muhafaza edilebilirler.
Basında Çıkan yazılar
Fidanlığımızda
cekılmıs resimler gormek için tıklayınız
|
