 |
|
Anavatanı
Yenidünya meyvesinin anavatanı Çin, Japonya ve Kuzey
Hindistan’dır. Buralardan üretimin yapıldığı Akdeniz Ülkelerine yayılmıştır.
Yenidünya’nın ülkemize 150-200 yıl kadar önce Cezayir ve
Lübnan’dan geldiği tahmin ediliyor.
kök sistemi
Yenidünyanın kök sistemi, yüzlek ve dağınık saçak kök
yapısındadır. Kayalıklar arasında dahi büyüyebilecek kadar kuvvetli bir gelişme
gösterir.
Habitus
Yenidünya, 5-10 m boyunda, düzgün gövdeli, alçaktan dallanan, sık
görünümlü, yayvan ile yuvarlak arasında taçlanma gösteren bir ağaçtır.
Yapraklar
Yaprakları 12-30 cm uzunluk ve 5-8 cm genişliğinde sert ve kısa
saplıdır.
Çiçekler
Yenidünya çiçekleri ekim ayı sonunda açmaya başlar. Çiçeklenme,
Aralık, Ocak hatta Şubat aylarına kadar devam edebilir. Çiçekler 10-17 cm
uzunluğunda odunsu bileşik salkım şeklindedir.
Çoğu meyve türünde olduğu gibi yenidünyada da kendine verimli,
kendine kısır ve kendine kısmen verimli çeşitler bulunur.
Yenidünya meyveleri Mart-Nisan aylarından, Haziran ayına kadar
olan dönemde olgunlaşır.
Yenidünyalar genellikle aşılandıntan 2-3 yıl sonra meyve merveme
başlar. 10-12 yaşlarında ekonomik verime geçer. En verimli dönemleri ilk 23-25
yıllarıdır. 30 yaşından sonra ekonomik ömürleri sona erer.
Ağaç başına verim; çeşide, ağacın yaşına, iklim ve bakım
koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Ticari yenidünya çeşitlerinden bazıları ve yetiştiricilik
özelliklerini şöyle sıralayabiliriz;
Akko XIII: Orta mevsimde olgunlaşır. Meyveleri; iri, koyu
pembe portakal renkli, çok gösterişli ve lezzetlidir. Taşınmaya ve karaleke
hastalığına çok dayanıklı, kendine verimli bir çeşittir.
15-20 yaş’lı bir bahçenin verimi, dekara 1300-1400 kg’dır.
Gold Nugget: Geçci bir çeşit olup, iri koyu kırmızı portakal
renkli, çok gösterişli, lezzetli meyvelere sahiptir. Taşınmaya ve karaleke
hastalığına çok dayanıklı, kendine verimli bir çeşittir. 15-20 yaşlı bir
bahçenin verimi dekara 1200-1300 kg’dır.
Tanaka: Geççi, meyveleri oldukça iri, pembe portakal
renkli, gösterişli ve lezzetlidir. Taşınmaya ve karaleke hastalığına dayanıklı,
kendine verimli bir çeşittir. 15-20 yaş’lı bir bahçenin dekara verimi 1000-1200
kg’dır.
Hafif Çukurgöbek: Erkenci bir çeşit olup, orta irilikte,
pembe portakal renkli, gösterişli, çok lezzetli, tatlı meyvelere sahiptir.
Taşınmaya kısmen uygun, karaleke hastalığına dayanıklı, kendine verimli bir
çeşittir. 15-20 yaş’lı bir bahçenin dekara verimi 1000-1200 kg’dır.
Sayda: Erkenci bir çeşittir. İri, pembe-portakal renkli,
çok tatlı ve lezzetli meyvelere sahiptir. Taşınmaya ve karaleke hastalığına orta
derecede dayanıklı bir çeşittir. Dekara verim 1000-1200 kg’dır.
Yuvarlak Çukurgöbek: Orta mevsimde olgunlaşır. İri,
sıra-portakal renkli, gösterişli ve çok lezzetlidir. Taşınmaya dayanıksız,
karaleke hastalığına orta derecede dayanıklı, kendine kısmen verimli bir
çeşittir. Dekara verim 700-800 kg’dır.
Uzun Çukurgöbek: Orta mevsimde olgunlaşır. Meyveleri iri,
açık sarı renkli, gösterişli ve çok lezzetlidir. Taşınmaya dayanıksız, Karaleke
hastalığına orta derecede dayanıklı, kendine kısır bir çeşittir. Dekara verim
600-700 kg civarındadır.
İklim isteği
Yenidünya yetiştiriciliği için en uygun iklim, hava sıcaklığının
donma noktasının altına düşmediği, sıcak ılıman iklimdir. -3°C’de çiçekler ve
meyveler zarar görmeye başlar. Meyvenin olgunlaşma zamanı olan Nisan, Mayıs
aylarında, yaz sıcaklarının erken başlaması ve hava sıcaklığının 30°C’nin
üzerine çıkması, meyveler üzerinde güneş yanıklarının meydana gelmesine neden
olur. Şiddetli rüzgar, tozlanma ve döllenme üzerinde olumsuz etki yaparak verimi
azaltır.
Toprak isteği
Yenidünya yetiştiriciliği için iyi drene edilmiş, derin, organik
maddece zengi, killi-kumlu, gevşek, reaksiyonu nötr topraklar
tercih edilmelidir.
kök sistemi
Yenidünyaların kök sistemi,
yüzlek ve dağınık saçak yapıda olduğundan; taban suyu seviyesi 1.5-2 m olan
topraklar yetiştiriciliğe uygundur.
Yenidünyaların çoğaltılmasında en çok uygulanan yöntem
aşılamadır. Daha çok göz ve kalem aşısı kullanılır.
Yenidünya çöğürü yetiştirmek için olgun meyvelerden çıkarılan
çekirdekler yıkanarak bekletilmeden doğrudan polietilen torbalara veya daha
sonra torbalara şaşırtılmak üzere hafif kumlu tohum tavalarına ekilmelidir.
Tohumlar hemen ekilmeyecekse, yıkanıp dezenfekte edilerek
naylon torbalar içinde ve buzdolabı sıcaklığında çimlenme yeteneklerini
kaybetmeden 9 ay süre ile saklanabilir.
Ekilen tohumlar 1,5-2 ay sonra çıkmaya başlar. Bu çöğürler ertesi
ilkbaharda şaşırtılmaya hazır duruma gelir.
Çöğürlerin, güneşin yakıcı etkilerinden korunması için yarı
gölgelikler altında muhafaza edilmesi gerekir.
Çöğürler tohum ekiminden 1,5-2 yıl sonra çapları 1-1,5 cm
olduğunda aşıya hazır hale gelirler. Aşılar ilkbahar ve sonbahar döneminde
yapılabilir.
Göz aşısı olarak ‘T’ aşısı, Yongalı aşı ve yama aşı kullanılır.
yenidünya fidanı yetiştirilmesi, dikkat bilgi ve uzun zaman
gerektiren bir iştir.
Yenidünya bahçesi tesis edilirken kış aylarında soğuk, yaz
aylarında ise sıcak kurutucu rüzgarların zararlarından korunmak amacıyla
rüzgarkıran kurulmalıdır.
Bahçe tesisinde pazarlama yönünden amaca uygun çeşitlerin seçimi
kadar tozlayıcı çeşitlerin seçimi ve bunların uygun şekilde yerleştirilmesi de
önemli bir konudur. Uzun Çukurgöbek, Hafif Çukurgöbek, Akko XIII, Gold Nugget
gibi çeşitler tozlayıcı olarak kullanılabilir. Amaca uygun bir çeşidin tozlayıcı
olarak kullanılması halinde, 2 sıra ana çeşide 1 sıra tozlayıcı yeterlidir.
Yenidünya için tavsiye edilen dikim aralıkları; nispeten
küçük taçlı ve dikine büyüyen Tanaka, Hafif Çukurgöbek, Gold Nugget gibi
çeşitler için 7x7 m, Akko XIII, Sayda, Yuvarlak Çukurgöbek, Uzun Çukurgöbek gibi
geniş taçlı yayvan büyüyen çeşitler için ise 8x8 m’dir. Ancak yetiştiricilikte
tek çeşitle kapama bahçe tesisi, ürün emniyeti yönünden tavsiye edilmediğinden,
karışık çeşitlerle bahçe tesisinde 8x8 m dikim aralığı uygundur.
Dikimden önce fidan yerleri işaretlenip üçlemesi yapıldıktan
sonra 60 cm derinliğinde ve 60 cm genişliğinde çukurlar açılır. Dikim sırasında,
çukurun hacmine göre 10 Kg civarında yanmış çiftlik gübresi, çukur toprağına
karıştırılmalıdır. Dikim sırasında fidan torbada ise torbadan yere geçen kökler
ve fazla kökler makasla kesilmelidir.
Dikim seviyesi; fidanın üst toprak seviyesi, arazi
seviyesinden 5 cm yukarıda kalacak şekilde ayarlanmalıdır. Dikimden sonra, vakit
geçirilmeden can suyu verilmeli ve fidan gövdeleri, yağmurdan etkilenmeyen
kağıtlarla sarılmalıdır.
Fidan dikimi, kışları ılık geçen yerlerde sonbaharda, kışı
nispeten serin geçen bölgelerde ise ilkbaharda yapılmalıdır.
Budama ,şekil verme:Fidana çanak şeklinin verilebilmesi
için fidanların gelişme durumlarına göre araziye dikimden 1 veya 2 yıl sonra
ortadaki ana doruk dal dibinden kesilerek çıkarılır. Ana doruk dal alınarak,
fidana 3 veya 4 dallı çanak şekli verilmesi, ağacın fazla boylanmaması,
dolayısıyla hasat kolaylığı sağlanması yönünden uygundur. Taç yüksekliği 65-75
cm olmalıdır. Ana gövdeden sürmüş yan dallardan ağaca iyi bir taç yapabilecek ve
aralarında yaklaşık olarak aynı açı oluşturacak durumdaki 3 veya 4 dal seçilerek
bırakılır, geriye kalan yan dallar yine dibinden kesilerek çıkarılır. Bırakılan
dallar bir süre daha büyüdükten sonra aynı yıl içinde 35-40 cm kalacak şekilde
kesilir.
Sonraki yıllarda budanan dallar üzerinde süren sürgünlerden
ağacın merkezini çok sıkıştırmayacak ve dengeli bir taç oluşturacak şekilde 2
veya 3 tanesi bırakılır. Geriye kalan sürgünler ve aşı noktasının üzerinde
oluşan sürgünler temizlenir. Daha sonraki yıllarda ağacın büyümesine fazla
müdahale gedilmez. En uygun budama zamanı Mart ayıdır.
Yabancı ot mücadelesi
Kış ayları boyunca yabani otlar ile kaplı toprak ilkbaharda
köklere zarar vermeyecek şekilde yüzlek olarak sürülmelidir. Daha sonra toprak
otlandıkça sonbahara kadar yüzlek olarak toprak işlemeye devam edilmelidir.
Sulama
İklim ve toprak çeşidine göre Nisan ayından Ekim ayına kadar 7-10
gün aralıklarla fidanın kök derinliği olan 30-50 cm’yi ıslatacak miktarda sulama
yapılmalıdır. Yetişkin yenidünya bahçesi için ise en uygun sulama şekli tava
yöntemidir. Yağışların sona erme zamanı göz önüne alınarak sulamaya Nisan, Mayıs
aylarında başlanmalı, hava ve toprağın nem durumuna göre 15-20 gün ara ile
yağışlara kadar tekrarlanmalıdır.
Gübreleme için bahçe tesis edilmeden önce ve ilk yıllarda
toprak analizi sonuçlarından yararlanılır. Ancak daha sonra fidanlar büyüyüp
verime geçtiklerinde toprak analizi ile birlikte yaprak analizlerinin de
yapılması mutlaka gereklidir.
Bunun mümkün olmadığı durumlarda gübreleme şu şekilde
yapılmalıdır.
I. Yıl: Fidan başına yılda toplam 150 gr amonyum sülfat. Her
sulamada bir fidan başına 25 gr amonyum sülfat olarak verilmelidir.
II. Yıl: Fidan Başına yılda toplam 300 gr amonyum sülfat, Şubat
Temmuz ayları arası 4 defada sulamayla birlikte verilmelidir.
III. Yıl: Fidan başına toplam 500 gr amonyum sülfat Şubat-Temmuz
aylarında 4 defada sulamayla birlikte verilmelidir.
4-6 yaşlı ağaçlar için ise; Temmuz ayında 400-800 gr, Kasım
ayında 100-200 gr ve Şubat ayında 100-200 gr amonyum sülfat, Ağustos-Eylül
aylarında 135-225 gr Triple süper fosfat, Ağustos-Eylül aylarında 120-240 gr
Potasyum sülfat uygulanmalıdır.
7-12 yaşlı ağaçlar için; Temmuz ayında 1300-2000 gr, Kasım ayında
500-750 gr ve Şubat ayında 500-750 gr amonyum sülfat, Ağustos-Eylül aylarında
275-325 gr Triple süper fosfat, yine Ağustos-Eylül aylarında 360-540 gr Potasyum
sülfat uygulanmalıdır.
12 yaştan büyük ağaçlar için; Temmuz ayında 2000 gr, Kasım ayında
1000 gr ve Şubat ayında 1000 gr amonyum sülfat, Ağustos-Eylül aylarında 400 gr
Triple süper fosfat, yine Ağustos-Eylül aylarında 600 gr Potasyum sülfat
uygulanmalıdır.
Hasat
Hasat edilecek meyvelerin, çeşide has normal büyüklük ve rengini
almış olması lazımdır.
En uygun hasat şekli, meyve üzerinde 2-3 mm sap kalacak şekilde
makasla kesilerek yapılan hasattır.
Hasat edilen meyveler iki boya ayrılmalıdır. 1. sınıf
diyebileceğimiz en iri, hastalıksız ve gösterişli meyveler seçilerek,
berelenmeden kutulara yerleştirilmelidir.
Ambalajlama
Ambalajlamada, küçük karton kutular kullanılmalıdır. Yakın
pazarlar için 10-12 kg’lık sandık ambajlajlar kullanılabilir.
Yenidünya meyvelerinin hasattan hemen sonra, bekletilmeden
pazarlanması gerekir. Çünkü, diğer bazı meyve türlerine oranla muhafaza süreleri
daha kısadır. Kapama bahçe tesisinde, erkenci çeşitlerin seçimi önemli olmakla
birlikte, pazarlama kolaylığı yönünden farklı zamanlarda olgunlaşan çeşitleri
bir arada bulundurmak faydalıdır. Böylece hasat zamanında sıkışıklık
olmayacağından, olgunlaşan meyvelerin düzenli şekilde pazarlanması mümkün olur.
Hastalık ve zararlıları
Yenidünyanın en önemli ve hemen hemen tek hastalığı karalekedir.
Hastalık ile mücadele edilmez ise ağaçlar giderek verimden düşer, çıplak,
verimsiz hale gelir.
En önemli zararlıları Sarı ağaç kurdu (Zeuzera pyrina) ve Yaprak
bitleridir.
Karaleke ile mücadelede ilk olarak kültürel önlemlere dikkat
edilmelidir. Bunun için budama artıkları ve bir yıl önceden kalan mumya meyveler
toplanmalı ve yakılmalıdır |
